Từ khi biết đứng trên đôi chân, bàn tay giúp con người khám phá môi trường chung quanh, giúp tiếp cận sự vật trong đời sống hằng ngày, giúp giải quyết những công việc tinh tế bằng sự khéo léo, tỉ mỉ của các ngón tay. Tổn thương bàn tay do đó cũng tăng nhiều hơn. Cho đến nay, đây là loại ca nhập viện cấp cứu phổ biến nhất.

Nâng niu bàn chân Việt

Những tai nạn này gây ra nhiều vấn đề cho bệnh nhân bao gồm: nhiễm trùng, tổn thương dây chằng, tổn thương gân cơ, biến dạng ngón tay, biến dạng bàn tay, cứng khớp liên đốt ngón tay, sẹo xấu… Trị liệu thì tốn kém, mất thời gian, mà dự hậu lâu dài ảnh hưởng chức năng bàn tay có thể xảy ra.

Nguyên nhân: thiên hình vạn trạng

Tai nạn thường xảy ra nhất là ở bếp do sử dụng nhiều dao, kéo. Vì thế khi làm bếp đừng xao lãng thiếu tập trung lúc dùng dụng cụ sắc bén. Nhiều tai nạn sinh hoạt khác như kẹt ngón tay vào bản lề cửa sổ, cửa cái, cửa xe, các ngăn kéo; giập ngón tay khi đóng đinh; bị kim đâm, bị phỏng; đứt ngón tay do bị chém v.v… Có những tai nạn thương tâm xảy ra nơi người lao động không chuyên, bị giập cả mười ngón như khi ép nước mía bằng máy. Máy cắt cỏ, máy cưa, dao phát cỏ… cũng là nguồn gây tai nạn. Tai nạn lao động thường xảy ra nơi cơ xưởng, nhà máy, các máy thủ công hay bán thủ công cho người lao động không chuyên, chưa được huấn luyện đầy đủ hay làm việc quá sức. Tai nạn thể thao cũng có thể xảy ra khi biểu diễn đao, kiếm. Tổn thương tay cũng có thể do thú nuôi như chó, mèo cắn. Phỏng bàn tay, ngón tay xảy ra khi khinh suất bưng nồi, lẩu, chảo quá nóng.

Các cháu nhỏ hay kẹt tay vào cửa sổ, cửa cái, cửa hàng rào, cửa xe hơi; đôi khi chẳng những giập mà còn cụt cả lóng tay. Ngay cả người lớn cũng có thể bị kẹt tay vào cửa lùa xe hơi khi vô ý. Tóm lại, cần chú ý các loại vật dụng có bản lề (cửa sổ, cửa cái, cửa xe…) đều có thể gây tổn thương tay. Cửa ngăn kéo, cửa sổ có thể là nguyên nhân gãy xương bàn, xương ngón tay nhất là khi được làm bằng gỗ nặng, khó kiểm soát khi sử dụng.

Làm thế nào để phòng ngừa?

Cẩn thận với dao và những gì sắc bén: dùng dao theo nguyên tắc không cắt hướng về trong, phòng khi trượt tay cũng không cắt vào da thịt mình. Lưu ý người Việt ta quen cắt lưỡi dao hướng ra ngoài, trong khi người phương Tây thì ngược lại. Nguyên tắc nữa là không phải lúc nào cũng sử dụng đến dao. Không cắt thịt đông, tách xúc xích khi đang đông cứng mà để vào lò vi ba hay chờ rã đông trước. Không lượm ly tách bể bằng tay mà quét gom lại bằng chổi vào máng dọn. Không bao giờ dùng ngón tay để sửa máy xay hay máy nghiền mà dùng trợ cụ như kềm chẳng hạn. Nên nhớ các lưỡi dao xay hay nghiền rất sắc có thể làm đứt tay ngay cả khi chúng không hoạt động.

Cấm các cháu nhỏ đụng tới dao, kéo, lưỡi cưa, các vật dụng sắc bén chạy bằng điện. Giữ các vật dụng sắc bén, nhất là dụng cụ có dùng điện ngoài tầm với các cháu. Không cho các cháu nhỏ chơi gần các cửa có bản lề, nên chặn cửa bằng chốt để tránh cửa đóng lại khi các cháu chơi gần đó. Không cho trẻ chơi với các ngăn kéo bàn tủ, không cho các cháu chơi ở nơi để trợ cụ làm vườn như cuốc, dao, phảng, vật sắc nhọn.

Không khiêng xách vật nặng quá sức: khi tập cử tạ, khi cầm đĩa kim loại nặng quá sức cầm nắm của ngón tay. Khi bị kim gãy, xương gãy, vật lạ ghim trong bàn, ngón tay phải đi bệnh viện chụp X-quang kiểm tra ngay. Bác sĩ sẽ quyết định nên làm gì để điều trị.

Lưu ý tổn thương mạch máu, đứt gân ngón tay, đứt thần kinh ngón và bàn tay thường xảy ra nhưng hay bị bỏ qua cho đến khi thấy rõ thương tật mới đến bệnh viện.

Tôn trọng nguyên tắc an toàn lao động: nên lưu ý nghỉ ngơi giữa giờ để thư giãn trước khi quá mệt. Chú ý nơi ngắt điện an toàn phòng khi cần ngắt điện cấp cứu. Khi làm việc mệt, tránh dùng dụng cụ chạy bằng điện và sắc bén. Nếu tay bị tổn thương bởi máy ép nước mía, điều trị rất mất thời gian và rất khó phục hồi chức năng. Dù là người thạo việc cũng phải hết sức cẩn thận, không ráng nhét xác mía vào máy khiến sự giật cục của cán quay có thể cuốn bàn tay vào máy cán. Cũng không nên trực tiếp cho tay nhét thịt làm chả lụa vào máy xay.

Cơ may cứu lấy bàn tay – ngón tay

Khi bị chém chặt do dao sắc hay máy cắt, dù ngón hay bàn tay bị đứt lìa, bệnh nhân vẫn có cơ may được nối liền chỗ đứt. Quan trọng nhất là rửa sạch phần chi đứt bằng nước sạch, lấy khăn tay sạch quấn quanh ngón hay bàn tay đứt lìa, bỏ vào một túi nilông cột chặt lại, cho vào thùng đá. Đem đến bệnh viện Chấn thương chỉnh hình TP.HCM hay bệnh viện có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình gần nhất. Thời gian vàng cứu bàn tay, ngón tay đứt lìa là dưới sáu tiếng đồng hồ. Càng đến bệnh viện sớm, bệnh nhân càng có nhiều cơ may.